Stachura "Człowiek człowiekowi": Wilcza natura i iskra nadziei

Skąd pochodzi ponura prawda, że „człowiek człowiekowi wilkiem”? Geneza ponadczasowej sentencji

Sentencja „Homo homini lupus est”, czyli „człowiek człowiekowi wilkiem”, to fraza, która od wieków rezonuje w ludzkiej świadomości, stając się uniwersalnym symbolem ciemnej strony natury człowieka. Jej ponadczasowość i wszechobecność w kulturze sprawiają, że wciąż prowokuje do refleksji nad kondycją ludzką, zwłaszcza w obliczu agresji, egoizmu czy okrucieństwa, które niestety nie znikają z naszego świata. Przyjrzyjmy się bliżej, skąd wzięła się ta ponura, lecz często trafna diagnoza.

Od rzymskiej komedii do filozofii Hobbesa: krótka historia frazy „Homo homini lupus est”

Choć wielu przypisuje autorstwo tej sentencji nowożytnym filozofom, jej korzenie sięgają znacznie głębiej, bo aż do starożytnego Rzymu. To właśnie rzymski komediopisarz Plaut, żyjący w III i II wieku p.n.e., użył jej w swojej sztuce „Asinaria”. W kontekście komediowym fraza ta miała nieco lżejszy wydźwięk, opisując ludzką chciwość i bezwzględność w dążeniu do własnych celów. Jednak prawdziwą popularność i głębsze, filozoficzne znaczenie nadał jej dopiero angielski myśliciel Thomas Hobbes w XVII wieku. W swoim monumentalnym dziele „Lewiatan” Hobbes wykorzystał ją do zilustrowania swojej wizji natury ludzkiej.

Stan natury, czyli dlaczego bez społeczeństwa stajemy się dla siebie zagrożeniem

Thomas Hobbes posłużył się sentencją „Homo homini lupus est” do opisania hipotetycznego „stanu natury” sytuacji, w której ludzie żyliby bez jakichkolwiek struktur państwowych, praw czy autorytetów. W tej wizji, pozbawionej cywilizacyjnych ram, ludzkie instynkty, takie jak egoizm, dążenie do władzy i strach przed śmiercią, dominowałyby nad rozumem i empatią. Hobbes twierdził, że w takim stanie panowałaby „wojna wszystkich ze wszystkimi” (*bellum omnium contra omnes*), a życie ludzkie byłoby „samotne, biedne, bezwzględne, brutalne i krótkie”. W tym kontekście człowiek staje się dla drugiego człowieka zagrożeniem, potencjalnym wrogiem, który w każdej chwili może zaatakować, by zaspokoić własne potrzeby lub zapewnić sobie bezpieczeństwo. To właśnie w tej interpretacji sentencja zyskała swój najbardziej pesymistyczny i przerażający wydźwięk, stając się symbolem pierwotnej, nieokiełznanej agresji.

Edward Stachura i jego poetycki manifest: Kto jest autorem wiersza „Człowiek człowiekowi”?

W polskiej kulturze literackiej, kiedy mowa o frazie „człowiek człowiekowi wilkiem”, niemal natychmiast na myśl przychodzi jeden konkretny utwór wiersz Edwarda Stachury zatytułowany po prostu „Człowiek człowiekowi”. To właśnie ten tekst, pełen gorzkiej prawdy i jednocześnie iskierki nadziei, stał się najsilniejszym i najbardziej rozpoznawalnym poetyckim manifestem tej sentencji w naszym kraju. Stachura, znany ze swojej wrażliwości i umiejętności dotykania najgłębszych strun ludzkiej duszy, w mistrzowski sposób przetworzył antyczną maksymę na język współczesnej poezji.

Przeczytaj również: Przesłanie Pana Cogito: analiza, interpretacja i ponadczasowe przesłanie

Analiza utworu „Człowiek człowiekowi”: między ostrzeżeniem a nadzieją

Wiersz „Człowiek człowiekowi” charakteryzuje się prostotą formy, a jednocześnie głębią przekazu. Jego budowa opiera się na charakterystycznych powtórzeniach, które niczym refren wzmacniają główne przesłanie. Stachura zaczyna od brutalnej diagnozy, bezpośrednio nawiązującej do łacińskiej sentencji:

„człowiek człowiekowi wilkiem
człowiek człowiekowi strykiem
człowiek człowiekowi katem”

Te słowa, powtarzane w kolejnych strofach z drobnymi modyfikacjami („szpadą”, „zdradą”), malują obraz świata pełnego okrucieństwa, gdzie drugi człowiek jest źródłem zagrożenia i cierpienia. To pesymistyczna wizja, która zdaje się potwierdzać najgorsze obawy dotyczące ludzkiej natury. Jednak Stachura nie pozostawia nas w całkowitej rozpaczy. W finale utworu pojawia się przełom, subtelna, lecz wyraźna nuta nadziei, która jest kluczowa dla interpretacji całego dzieła:

„lecz ty się nie daj zwilczyć
lecz ty się nie daj spętać
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty się nie daj zakuć
lecz ty się nie daj uwieść
lecz ty się nie daj oszukać
lecz ty się nie daj sprzedać
lecz ty się nie daj kupić
lecz ty się nie daj złamać
lecz ty się nie daj zniszczyć
lecz ty się nie daj zabić
lecz ty się nie daj zgnębić
lecz ty się nie daj wziąć
lecz ty